Forum     Forum - powrót na pocztek forum Portal - powrót na ADHD.org.pl Office Bogdan Mizerski

Zaburzenia słuchu fonematycznego (fonemowego).

Moderator: Moderatorzy

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 04-06-2005 17:58

Zaburzenia słuchu fonematycznego (fonemowego).

"Zaburzenia słuchu fonematycznego:

Odpowiednio wykształcony słuch fonematyczny umożliwia prawidłową wymowę, wychwytywanie różnic między słowami podobnie brzmiącymi, ale mającymi inne znaczenie, a w końcu dokonywanie analizy i syntezy słuchowej wyrazów, co stanowi podstawową czynność w nauce czytania i pisania. Za pomocą słuchu fonemowego, dziecko może wyodrębnić z potoku mowy wyrazy, w wyrazach - sylaby, w sylabach - głoski, a zwłaszcza głoski dźwięczne, od ich bezdźwięcznych odpowiedników.

Zaburzenia słuchu fonematycznego utrudniają rozumienie mowy i są przyczyną:
wadliwej realizacji głosek (opuszcza, przestawia lub dodaje różne głoski, sylaby), powodującej trudności w czytaniu (uporczywe literowanie) i pisaniu ze słuchu dłuższych wyrazów, zniekształcanie wyrazów w dyktandzie (niekiedy dysleksja, dysgrafia);
trudności w rozumieniu złożonych instrukcji i poleceń słownych;
trudności w zapamiętywaniu, powtarzaniu trudnych wyrazów i dłuższych zdań;
trudności w tworzeniu zdań i opowiadań, ubogiego zasobu słów, występowania agramatyzmów, prymitywnych, prostych zdań w opowiadaniu;
trudności w pisowni wyrazów ze zmiękczeniami, kłopoty z różnicowaniem j - i, opuszczanie wyrazów, końcówek wyrazów, elizje nagłosowe i śródgłosowe, zamiana głosek dźwięcznych na bezdźwięczne, syczących głosek na szumiące;
trudności w zapamiętywaniu ciągów słownych, np. dni tygodnia, nazw miesięcy oraz treści wierszy i piosenek, a także trudności w nauce tabliczki mnożenia;
trudności w zapamiętaniu, powtórzeniu trudnych wyrazów i dłuższych zdań;
opóźnionego rozwoju mowy i wad wymowy. Dziecko dobrze słyszy słowa, lecz w ciągu mownym nie potrafi rozróżnić pojedynczych dźwięków, lub złożyć je w całość dźwiękową.
trudności w różnicowaniu dźwięków mowy (głównie tych o podobnym brzmieniu) i określeniu ich położenia w wyrazie (na początku, na końcu, w środku);
trudności z rozróżnianiem tzw. paronimów, czyli słów różniących się jedną głoską np. t - d;
problemów z dokonywaniem analizy sylabowej i głoskowej wyrazów;
trudności w syntetyzowaniu (scalaniu) sylab i głosek w wyrazie;
nieprawidłowego odczytywania znaczeń wyrazów, np. buty - budy, oraz wadliwej wymowy (zdarzyć się może np. buty - „puty”);
problemów w pisaniu, zwłaszcza z dwuznakami, spółgłoskami miękkimi, dźwięcznymi i bezdźwięcznymi;
trudności w nauce języka obcego. "

Fragment pochodzi ze strony:
http://odn-plock.edu.pl/prv/logopeda/wa ... nicje.html

(na której są także:
Etapy rozwoju słuchu fonematycznego
Test do badania poziomu analizy i syntezy głoskowej [wg Jadwigi Nowak]
Wybrane próby do badania analizy i syntezy słuchowej wyrazów
Ćwiczenia słuchowe na materiale słownym i literowym
Ćwiczenia słuchowe - rozróżnianie zjawisk dźwiękowych
Ćwiczenia słuchu fonematycznego oraz analizy i syntezy sylabowej i głoskowej
Ostatnio zmieniony 23-06-2005 15:04 przez małgosia, łącznie zmieniany 1 raz

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 04-06-2005 18:31

ĆWICZENIA SŁUCHOWE :

1. Ćwiczenia słuchu fizycznego i muzycznego

Są to ćwiczenia doskonalące umiejętność różnicowania dźwięków otoczenia, dźwięków instrumentów muzycznych ,cech tych dźwięków. Słuch fizyczny i muzyczny ma znaczenie dla różnicowania akcentu, tempa czy intonacji wypowiedzi czyli tzw. elementów prozodycznych mowy.

 rozpoznawanie kolegów po głosie
 wskazywanie kierunku z którego pochodzi dźwięk
 poruszanie się w stronę źródła dźwięku (z zasłoniętymi oczami)
 prezentowanie dźwięków wydawanych przez różnorodne przedmioty, wskazywanie źródła słyszanego dźwięku (stopniujemy trudność włączając nowe dźwięki, podając jednocześnie 2 lub 3, prosząc o powtórzenie z zachowaniem określonej kolejności)
 rozpoznawanie dźwięków otoczenia nagranych na taśmę magnetofonową (nazywanie danego dźwięku lub wskazywanie obrazka)
 różnicowanie wysokości dźwięku – słysząc dźwięk o danej wysokości dzieci reagują w określony sposób (np. wysoki - ptaki fruwają, niski - zbierają z ziemi okruszyny)
 różnicowanie liczby dźwięków – podajemy różną liczbę dźwięków tej samej wysokości – dziecko określa ją licząc, powtarzając, układając określoną liczbę klocków etc.
 rozpoznawane przyspieszonego lub zwolnionego tempa, ilustrowanie go ruchem
 rozpoznawanie dźwięków zagłuszanych innymi (np. w trakcie słuchania muzyki dzieci maja za zadanie rozpoznać inne, prezentowane w tym czasie odgłosy otoczenia)
 różnicowanie rytmu
- odtwarzanie rytmu ilustrowanego układem przestrzennym
- rozpoznawani układu przestrzennego odpowiadającego wystukanemu rytmowi
- rozpoznawanie rytmu zgodnego z układem przestrzennym
- słuchowa analiza podanego rytmu i ruchowe jego odtworzenie z uwzględnieniem następstwa czasowego
- odgadywanie słyszanego rytmu-wyszukanie go w zestawie rytmów
- graficzne odtwarzanie wysłuchanego rytmu za pomocą kresek i in.

Ćwiczenia słuchu fonetycznego:

Słuch fonetyczny związany jest ze słuchem muzycznym. Na ogół dobrze wykształcony jest już u dzieci pięcioletnich. dzięki niemu stajemy się wrażliwi na piękno mowy, potrafimy prawidłowo akcentować, mówić w różnym tempie, nasza mowa staje się bardziej ekspresyjna. Od stanu słuchu fonetycznego zależy też powodzenie w usuwaniu takich wad wymowy, jak seplenienie, rotacyzm, nosowanie i in. Ćwiczenia słuchu fonetycznego łatwiej prowadzić po ćwiczeniach słuchu muzycznego.
 ćwiczenia iloczasu- różnicowanie długości dźwięku przez wskazywanie np. krótkiego lub długiego paska papieru, malowanie palcem, pędzlem, rysowanie, przesuwanie przedmiotów, dmuchanie itd.(jeśli chcemy do ćwiczeń wykorzystać spółgłoski, musimy pamiętać o tym, by dawały się przedłużać - f, w, s, z, sz. ,ż, h, m, n)
 ćwiczenie tempa wypowiedzi-wypowiadamy proste zdania dzieląc wyrazy na sylaby i przedłużając samogłoski, potem tempo wolne zmieniamy na szybkie zachowując dokładną artykulację samogłosek
 ilustrowanie tempa wypowiedzi ruchem-„mama idzie powoli”, ”mama idzie szybko”
 ćwiczenia akcentu zdaniowego - np. zabawa w prezentację : miś idzie, małpka idzie /akcentujemy nazwę zwierzęcia/
 ćwiczenia akcentu wyrazowego - dzielimy wyrazy na sylaby, głośniej wyklaskujemy sylabę akcentowaną, dopasowujemy do tego odpowiednie etykietki np.: sa-mo-lot o-o-o, te-le wi-zor o-o-o-o
 ćwiczenia intonacji wypowiedzi- wypowiadamy krótkie zdania jako oznajmujące lub pytające, dobieramy do tego określony znak graficzny: . ,?, ! albo układamy za pomocą klocków przebieg linii intonacyjnej, potem wypowiadamy zdania wg. określonego schematu.

Ćwiczenia słuchu fonematycznego.

Słuch fonematyczny (in. zwany fonemowym) to umiejętność odbioru, utożsamiania i różnicowania dźwięków mowy. Dzięki niemu odróżniamy tzw. dźwięki opozycyjne np. p-b, t-d, p-t-k, s-sz, t-s itd., co pozwala nam w efekcie różnicować wyrazy podobne brzmieniem np. półka- bułka, kasa- kasza. Słuch fonematyczny kształtuje się u dzieci w wieku 2,3 lat, dotyczy także głosek, których dziecko jeszcze nie wypowiada. Dzięki jego usprawnianiu koncentrujemy uwagę dziecka na wypowiadanych przez nas dźwiękach, pomagamy mu opanować poprawną wymowę w krótszym czasie .W przypadku zaburzeń słuchu fonematycznego dziecko ma trudności z różnicowaniem i artykulacją dźwięków podobnych. Ćwiczenia słuchu fonematycznego również powinny być poprzedzone ćwiczeniami słuchu fizycznego i muzycznego.
W języku polskim wyróżniamy następujące opozycje:
 dźwięczność- bezdźwięczność
p-b,pi-bi,f-w,fi-wi,t-d,k-g,ki-gi,s-z ,ć-dż, s-z, c-dz, sz-ż, cz-dż
 ustność- nosowość
b-m,bi-mi, babimi-n,dż-ń  stopień zbliżenia narządów mowy
f-p,w-b, fi-pi,wi-bi,s-t,z-d,sz-cz,ś-ć,ź-dź, ch-k,r-l
 miejsce artykulacji
f-ch,s-sz,fi-ś,wi-ż,m-n,w-z-ż,p-t-k,b-d-g,pi-ki,bi-gi,c-cz-c,dz-dż-dź.

http://logopeda.org.pl/?s=40&id=579
http://www.gwo.pl/parts/home/index.php? ... &main=2109

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 23-06-2005 15:06

Program do badania słuchu fonemowego dziecka:

http://www.edukacja.torun.pl/HTML/anitasluch.htm

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 23-06-2005 15:08

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 10-06-2006 16:42

Co to jest słuch fonematyczny?

W literaturze naukowej istnieje różnorodność definicji słuchu fonematycznego. Nie sposób przytoczyć tu wszystkich, jednak każda z nich rozszerza i wzbogaca nasza wiedzę o słuchu i jego zaburzeniach. Zacytuję tylko niektóre z nich.

Określenie słuch fonematyczny wywodzi się od terminu ,,fonem”, który rozumiany jest jako zespół dystynktywnych cech głoski występujących jednocześnie i służących do odróżniania i oddzielenia wyrazów.

Słuch fizjologiczny
warunkuje wykształcenie się słuchu fonematycznego, który oznacza umiejętność rozróżniania najmniejszych elementów składowych wyrazów, czyli fonemów, na przykład: ,,a od o”.

Słuch fonematyczny to również jeden z 6 ważnych dla mowy czynników związanych z różnymi półkulami. Jest to zdolność specyficznie ludzka, stanowiąca niezbędny warunek wszelkich czynności mowy, związany z okolicą Wernickiego, w lewym płacie skroniowym.

A.R. Łuria na temat percepcji dźwięków stwierdza również ,, przy percepcji dźwięków z potoku dźwiękowego wydzielone są cechy sygnałowe, fonetyczne. Różnicowanie dźwięków mowy następuje w wyniku wydzielania i wzmacniania tych sygnałów i abstrahowania ich od cech nieistotnych, nie mających znaczenia fonematycznego”.

Jest on kluczowym procesem warunkującym skuteczne funkcjonowanie człowieka, mającym szczególne znaczenie dla wczesnego uczenia się. W diagnozie psychologicznej dzieci, procesy percepcji i uczenia się wchodzą we wzajemne zależności.

Słuch fonematyczny to również umiejętność oceny bodźców akustycznych z punktu widzenia potrzeb komunikacji językowej, to jest umiejętność percypowania ( wyodrębniania i identyfikowania) elementów fonologicznie istotnych, pomijania zaś cech dla procesu porozumiewania się nieistotnych.

Jest to specjalna wrażliwość słuchowa na dźwięki mowy, co stwarza podstawę do naśladowniczego odtwarzania nie tylko pojedynczych dźwięków mowy (fonemów) lecz także całych wyrazów.

Podsumowując powyższe rozważania dodam, że słuch fonematyczny jest ważnym czynnikiem - procesem mowy obok słuchu fizjologicznego, pamięci słuchowej wyrazów, umiejętności kojarzenia wzorców słuchowych z pojęciami oraz umiejętnością rozszyfrowywania związków miedzy wyrazami w zdaniu.

Jakie znaczenie ma słuch fonematyczny w rozwoju mowy?


Otóż słuch fonematyczny ma ogromne i decydujące znaczenie w rozwoju mowy. Jest odpowiedzialny za identyfikację poszczególnych głosek, jest jednym z czynników warunkujących umiejętność komunikowania się z otoczeniem. Rozpoznawanie poszczególnych dźwięków mowy umożliwia różnicowanie słów. Niewrażliwość na choćby jeden fonem powoduje jego nieprawidłową percepcję, a co za tym idzie i produkcję.

Jako podstawowy element czynności percepcji mowy warunkuje w znacznym stopniu osiągniecie prawidłowego rozwoju wymowy oraz umiejętność pisania i czytania. Jego zaburzenia w zależności od stopnia nasilenia utrudniają lub uniemożliwiają odbiór wymowy, zaburzają prawidłowy rozwój wymowy dziecka lub wywołują zaburzenia wymowy już ukształtowanej, utrudniają nabycie umiejętności pisania lub zaburzają przyswojoną już czynność. Wyróżnia się niedokształcenie lub zaburzenie słuchu fonematycznego małego stopnia, spotykane u dzieci szkolnych i przedszkolnych o normalnym rozwoju inteligencji. Objawia się to trudnościami w rozróżnianiu pewnych opozycji lub tylko pewnych członków danej opozycji na przykład: nos : nas, dama : tama. Zaburzeniu mogą ulec także wzorce kinestatyczno – ruchowe, a wiec ich wymowa. Zaburzenia słuchu fonematycznego utrudniają dokonywanie analizy i syntezy słuchowej wyrazów, czyli podstawowej czynności pisania i czytania.

Deficyty słuchu fonematycznego powodują również trudności w pisaniu, szczególnie w zapisie wyrazów zawierających mylone głoski. Brak wzorców słuchowych głosek lub brak ich stabilizacji uniemożliwia dokonanie analizy słuchowej wyrazu i wyodrębnienie z wyrazu elementów potrzebnych do jego zapisania.

Wszelkie nieprawidłowości związane ze słuchem fonemowym mają ogromny wpływ na funkcjonowanie dziecka w środowisku (między innymi mogą wpływać na opóźnienie rozwoju mowy lub wad wymowy).Znaczenie to wzrasta jeszcze bardziej, gdy wkracza ono w wiek szkolny. W wypadku zaburzeń słuchu fonemowego dziecko natrafia już na problemy w komunikowaniu się ze względu na błędną percepcję poszczególnych słów, ale także zaczyna odnosić niepowodzenia związane z nauką czytania i pisania.

Dzieci z zaburzonym słuchem fonematycznym nie dostrzegają w pełni piękna mowy, a wymowa ich jest bezbarwna, monotonna.

Od stanu słuchu fonemowego zależy powodzenie w usuwaniu takich wad wymowy jak: seplenienie, reranie, nosowanie.

Granice rozwoju słuchu fonemowego są określone zasobem fonemów danego języka i nie są zamknięte. Jego dalszy rozwój może nastąpić poprzez naukę języków obcych.

Stan słuchu fonetycznego w dużym stopniu zależy od treningu, od ćwiczeń w rozpoznawaniu własnych dźwięków mowy i innych osób. Na jego stan mają wpływ ćwiczenia ortofoniczne i muzyczne.

Jakie są metody i narzędzia badawcze służące do badania słuchu fonematycznego?

Główną metodą badawczą jest obserwacja zachowań językowych dziecka. Do obserwacji najczęściej wykorzystuję próbę językową i obrazkową Ireny Styczek badającą słuch fonematyczny – próbą literową, próbą sylabową oraz próbą wyrazową.

Próba literowa polega na pokazywaniu przez dziecko na tablicy liter, których nazwy, czyli głoski wymienia badający w dowolnej kolejności. Próba ta może być stosowana do badania dzieci i osób umiejących czytać i pisać. Bardzo ważny jest sposób wymawiania głosek przez badającego. Oto przykłady takich zestawów:



1) i a u ę 2) p r t w m 3) ź ć sz dz

o e ą y b k d f l cz ź c drz

h g j n ł rz ż z dż



Próbę sylabową przeprowadza się w różnych wersjach:

1. Dobiera się sylaby zbliżone brzmieniem. Badany słuchając wypowiadanych przez badającego sylab ma zakomunikować (przez uniesienie ręki, zastukanie, zaklaskanie) fakt powtórzenia się którejś z nich, na przykład:

da – ba - ga - da

pa - pa - ba - da

ba - pa - ba - da

ta - pa - da - ta


2. Badanie prowadzą dwie osoby, jedna wymawia daną sylabę, a druga powtarza za nią i czyni to prawidłowo lub nieprawidłowo. Uczeń powinien sygnalizować, czy powtórzenie było prawidłowe, czy też nie.

3. Badanie różni się od poprzedniego tym, że sylaby są nagrane na taśmie magnetofonowej. Każda sylaba jest wymawiana dwukrotnie. Niektóre z nich za drugim razem były wymawiane nieprawidłowo i do badanego należało ocenienie drugiego wymówienia, czy było ono identyczne z pierwszym, czy nie, na przykład:

pa – pa ca – ta ka – ga a – o u – i

sa - śa ba – ga ca – ga u – u y – i

ta – ka ba – ba wa – ła o – u i – i i tym podobne.


Badanie próbą wyrazową przeprowadza się w oparciu o rysunki desygnatów, których nazwy są podobne brzmieniowo, są to tak zwane paronimy. Badanie polega na pokazywaniu przez ucznia obrazka, którego nazwę wypowiada logopeda. W czasie badania powinien on znajdować się za uczniem lub zasłaniać sobie twarz, aby badany nie mógł odczytywać wyrazów z ust.

Jaka jest terapia logopedyczna usprawniająca słuch fonematyczny?

Badanie słuchu fonematycznego pozwala odpowiednio zaplanować reedukację i usprawnić tylko to, co jest rzeczywiście zaburzone.

Program na usprawnienie słuchu:

· wykształcenie wzorców słuchowych (w głoskach, sylabach, wyrazach),
· wykorzystanie tablic obrazkowych do różnicowania słuchowego wyrazów,
· powtarzanie wszystkich prób językowych.

Oto przykłady ćwiczeń:


Temat: Ćwiczenia słuchu fonematycznego (brak różnicowania głosek b i p).

1. Nauczyciel wymawia wielokrotnie głoskę, której uczeń nie identyfikuje, a następnie tę, z którą ją utożsamia, na przykład: b,b,b,b,b,b – p,p,p,p,p,p.

2. Nauczyciel powtarza poprzednie ćwiczenie wprowadzając dodatkową kontrolę, na przykład: w czasie wymawiania głosek dźwięcznych przykłada wierzch dłoni ucznia do swojej krtani.

3. Nauczyciel wymawia ćwiczone głoski w różnej kolejności, a uczeń wskazuje na krtań słysząc głoskę dźwięczną, na przykład: p,b,p,p,b,b,p,b,b,b,p,p,b,p,b,b.

4. Uczeń wymawia głoski na zmianę, z zatkanymi uszami, na przykład: p,p,p,b,b,p,b,p,b.

5. Nauczyciel wymawia głoski w sylabach, uczeń rysuje na tablicy linię falistą - słysząc b, linię prostą – słysząc p.
6.Uczeń powtarza za nauczycielem zestawienia sylab: bapa, bopo, pebe, pyby, beba, papaba, bapaba, babapa.

7. Uczeń podaje wyrazy zaczynające się od wskazanych mu sylab, na przykład: od sylaby pa, a następnie od sylaby ba.

8. Na kartce z zapisanymi sylabami uczeń odnajduje sylaby wymawiane przez nauczyciela.

9.Uczeń pisze dyktowane mu sylaby lub układa z liter alfabetu ruchomego.

10. Nauczyciel wymawia wyrazy różniące się danymi głoskami, uczeń wskazuje odpowiedni obrazek: bal - pal, bułka – półka, pada – bada, pas – bas.

11. Powtarzanie ćwiczenia ze zmianą ról.

12. Szukanie w otoczeniu wyrazów, zawierających dane głoski, grupowanie według dźwięczności danej głoski, na przykład: buty, kapusta, półki, zabawki, lampa.

13. Uczeń określa dane głoski w wyrazie, w zdaniu (dźwięczna, bezdźwięczna).

14. Rozróżnianie mowy prawidłowej od nieprawidłowej, na przykład: buty – póty, bada – pada, gruba – grupa, bal – pal, bas – pas, bije – pije.

Analogicznie można ćwiczyć rozróżnianie innych mylonych dźwięków, na przykład: d - t, s – z, k – g. W ten sam sposób można ćwiczyć spółgłoskę twardą i miękką( p – p’) czy spółgłoski przedniojęzykowe i środkowojęzykowe.

Prowadząc ćwiczenia należy pamiętać, że utrwalenie się wzorca słuchowego wymaga pewnego czasu. Ćwiczenia powinny być prowadzone często i systematycznie, stopniując trudności materiału słownego i ćwiczeń. Przejście do następnej fazy ćwiczeń wymaga pewności, że poprzednia faza jest zakończona sukcesem.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzam, że przejawiające się zaburzenia słuchu fonematycznego wymagają opieki logopedycznej już na poziomie wychowania przedszkolnego. W ten sposób zapobiegniemy trudnościom w nauce czytania i pisania na dalszym etapie kształcenia.


Literatura:

E. Chmielewska, Zabawy logopedyczne i nie tylko, Poradnik dla nauczycieli i rodziców, Kielce1995, Kielecka Oficyna Wydawnicza PW,,MAC”.
G. Jastrzębowska, Podstawy logopedii, Opole 1999, Uniwersytet Opolski.
A.R. Łuria, Problemy neuropsychologii i neurolingwistyki, Warszawa 1976, PZWL.
E.M. Minczakiewicz, Mowa- Rozwój – Zaburzenia – Terapia, Kraków 1997, Wydawnictwo Naukowe WSP.
B. Rocławski, Słuch fonemowy i fonematyczny ,Gdańsk 1991, Uniwersytet Gdański.
I. Styczek, Zarys logopedii, Warszawa 1970, PWN.
I. Styczek, Logopedia, Warszawa1979,PWN.
I.Styczek, Badanie i kształtowanie słuchu fonematycznego( komentarz i tablice),Warszawa 1982,WSiP.
http://www.odn.pila.pl/opracowanianaucz ... howska.htm
"Wszyscy wiedzą, że czegoś nie da się zrobić, aż znajduje się taki jeden, który nie wie, że się nie da, i on to robi." /Albert Einstein/

Ania R

Awatar użytkownika

Dama/Kawaler Brązowego Orderu ADHD

Posty: 32


Rejestracja:
18-05-2007 16:28

Lokalizacja: Olsztyn

Post 30-05-2007 15:30

Praca zbiorowa pod redakcją Alicji Mauer - "Dzwięki mowy program kształtowania świadomości fonologicznej dla dzieci przedszkolnych i szkolnych "- polecam fajna ciekawe karty pracy

Wróć do Dysleksja i inne dys...



Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika

Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group.
Designed by Vjacheslav Trushkin for Free Forums/DivisionCore.