Forum     Forum - powrót na pocztek forum Portal - powrót na ADHD.org.pl Office Bogdan Mizerski

Czytanie ze zrozumieniem.

Moderator: Moderatorzy

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 13-02-2007 22:12

Czytanie ze zrozumieniem.

Sposoby poprawiające umiejętność czytania ze zrozumieniem.

Opracowała:
Grażyna Boniecka


Czytanie ze zrozumieniem ma we współczesnym świecie znaczenie szczególne. Ustawiczne kształcenie opiera się przede wszystkim na czytaniu ze zrozumieniem, a rozwój nauki i techniki niesie coraz to więcej instrukcji, opisów oraz informacji, niezbędnie potrzebnych każdemu człowiekowi współczesnej rzeczywistości. Poprawna realizacja zadań w zakresie kształcenia umiejętności czytania ze zrozumieniem u uczniów klas początkowych, przygotowuje ich do nauki w klasach wyższych.

W każdej szkole, a nawet klasie szkolnej, łatwo zauważyć uczniów, którzy nie rozumieją czytanego tekstu. Uczniowie ci mają ogromne trudności w zapamiętywaniu określonych informacji. Najczęściej są to uczniowie słabi i być może główną przyczyną tej sytuacji jest brak umiejętności czytania ze zrozumieniem.

Elżbieta Putkiewicz badając umiejętności dzieci kończących klasę III w Kwidzynie wyróżniła problemy, z którymi dzieci najczęściej spotykają się w czasie czytania ze zrozumieniem. Są one następujące:

I Trudności w rozumieniu pisemnych poleceń.

Żeby zapobiec tym trudnościom nauczyciele powinni położyć nacisk na wykonywanie prostych ćwiczeń w rozumieniu czytanego tekstu równolegle z opanowywaniem przez dzieci technicznej strony czytania. Należy również często organizować podczas lekcji takie sytuacje, w których uczniowie będą się zachowywali zgodnie z instrukcją podaną na piśmie, np. wykorzystywanie zeszytów ćwiczeń bez ingerencji nauczyciela. Nauczyciele powinni również inspirować uczniów do wykonywania ćwiczeń zmierzających do rozumienia szczegółów zawartych w tekście. Propozycje takich ćwiczeń podam w dalszej części pracy.

II Uczniowie nie rozumieją tekstu z powodu braku rozumienia podstawowych struktur logicznych.

Żeby zminimalizować ten problem, należy zachęcać uczniów do czytania tekstów lub ich fragmentów oraz różnego rodzaju czasopism. Należy zwiększyć kontakt z literaturą popularno - naukową. Będzie to dla ucznia okazja do doskonalenia techniki czytania, stanowić będzie źródło informacji o otaczającym nas świecie i jednocześnie będzie tworzywem do ćwiczeń słownikowo - frazeologicznych. Zwiększony kontakt z piśmiennictwem popularno - naukowym wyeliminuje zbyt prosty język, jaki spotykamy w literaturze dziecięcej i zmusi ucznia do wysiłku w rozumieniu tekstu. Należy także dość często organizować gry i zabawy, a także układać zadania matematyczne, których instrukcje podawane na piśmie będą zawierały określone struktury logiczne.

III Występowanie trudności w rozpoznawaniu konstrukcji składniowych oraz ich mały zasób słownikowy.

W celu zmniejszenia tych trudności lub ich całkowitego zlikwidowania trzeba systematycznie czytać dzieciom literaturę o dobrej stylistyce, bogatym i nowym dla dzieci słownictwie oraz rozmawiać na jej temat. Należy również podczas lekcji wykorzystywać popularno - naukowe programy telewizyjne lub ich nagrania na taśmach video jako podstawę do rozmowy z dziećmi i wzbogacanie ich słownictwa.
Bardzo dobry wpływ na wzbogacenie słownictwa uczniów oraz usprawnienie umiejętności posługiwania się językiem ma organizowanie w tym celu różnego rodzaju quizów i konkursów.

IV Uczniowie mają często kłopoty podczas pracy z tekstem ciągłym. Nie rozumieją treści czytanego tekstu, nie potrafią wyodrębnić potrzebnych im informacji.

W celu zapobiegnięcia występowaniu tego rodzaju trudności należy już w pierwszej fazie nauki czytania wiązać ćwiczenia doskonalące technikę czytania z ćwiczeniami w rozumieniu tekstu. Nauczyciel powinien też organizować sytuacje, w których uczniowie będą samodzielnie wyszukiwali wiadomości w książkach popularno - naukowych, encyklopediach, słownikach.

Podczas opracowywania literatury należy dbać o to, żeby na lekcjach występowała praca z tekstem (wyszukiwanie przez uczniów fragmentów na podany przez nauczyciela temat).

Istotą cichego czytania jest zrozumienie ogarnianego wzrokiem tekstu, a technika czytania cichego polega na czytaniu tekstu wyrazami (cząstkami wyrazów) wyłącznie wzrokiem. Z uwagi na ważność i znaczenie czytania cichego ze zrozumieniem, należałoby odpowiedzieć na pytanie, kiedy rozpoczynać pracę nad wdrażaniem do tej umiejętności?

Równolegle ze zdobywaniem umiejętności czytania rozpoczyna się wdrażanie do czytania ze zrozumieniem. Tym bardziej, że uwaga dziecka podczas czytania cichego jest prawie wyłącznie skupiona na treści. Ryszard Więckowski wyróżnia 3 poziomy zrozumienia tekstów:

Poziom I - uczniowie wyodrębniają konkretne fakty i zdarzenia, zapamiętują je i odtwarzają na polecenie nauczyciela.

Poziom II - w czytanym tekście uczniowie wyodrębniają związki przyczynowo - skutkowe między faktami i zdarzeniami.

Poziom III - uczniowie potrafią wyodrębnić ideę utworu (czytanki, utworu literackiego), elementy podstawowe i drugorzędne oraz myśl przewodnią.

Aby to osiągnąć należy w procesie dydaktycznym stosować różnego rodzaju ćwiczenia w tym zakresie. W okresie elementarzowym stopień trudności tych ćwiczeń jest niski i zróżnicowany. Ćwiczenia spełniają w tym czasie dwojaką funkcję. Wdrażają uczniów do umiejętności czytania, a jednocześnie informują nauczyciela o jego postępach w tym zakresie.

Zachowując zasadę stopniowania trudności można by ćwiczenia wdrażające do czytania ze zrozumieniem w kl. I - III uszeregować następująco:

Klasa I

Ćwiczenie 1
- Odszukiwanie wyrazu (wyrazów) z literą, którą dzieci nauczyły się pisać. Wspomniana litera może występować w nagłosie, śródgłosie i w wygłosie.
- Odczytywanie wyrazów oznaczających imiona, nazwy zwierząt, nazwy sprzętu, nazwy roślin itp.
Wyżej wymienione ćwiczenia obok doskonalenia techniki czytania, czytania ze zrozumieniem i wdrażania do samodzielnego uczenia się, przygotowują do realizacji treści programowych związanych z nauką o języku.

Ćwiczenie 2 (rozsypanka wyrazowa)
- Zadaniem uczniów jest przyporządkowanie wyrazom oznaczającym imiona , wyrazy oznaczające czynności np.: Ala - rysuje, maluje, pracuje, pomaga; As - biega, leży, stoi, śpi.
- Wyrazom oznaczającym nazwy zwierząt, dzieci przyporządkowują wyrazy oznaczające nazwy środowiska życia tych zwierząt np.:
kot - mieszkanie, gospodarstwo, dom, podwórze;
pies - zagroda, gospodarstwo, podwórze, mieszkanie;
sarna - las, zagajnik, bór, pole, ogród zoologiczny;
wiewiórka - las, park, ogród zoologiczny;
sikorka - ogród, sad, las, park.

Ćwiczenie 3
Wykonanie polecenia, którego treść jest zapisana na tablicy (foliogramie). Polecenia można różnicować, a ich poprawna realizacja świadczy o zrozumieniu treści polecenia, które każdy uczeń musiał przeczytać po cichu.

Ćwiczenie 4
Układanie zdań z rozsypanki wyrazowej, wyrazowo - zdaniowej, zdaniowej.

Ćwiczenie 5
Dobór właściwego podpisu do określonego obrazka, względnie obrazka do treści zdania - podpisu. (Wykorzystanie rozsypanki wyrazowo - zdaniowej, układanki obrazkowej).

Ćwiczenie 6
Indywidualne i zespołowe przygotowanie odpowiedzi na pytania odczytane po cichu. Odpowiedzi uczniowie formułują ustnie, wybierają odpowiednie wyrazy i zdania z rozsypanki wyrazowo - zdaniowej, odczytują z tekstu elementarza lub treści czytanki.

Ćwiczenie 7
Dobieranie kartek „parami” (rozsypanka zdaniowa), których treści mają charakter pytań i odpowiedzi. Ćwiczenie polega na tym, że uczeń otrzymuje kilka zdań na pasku papieru, z których jedne są pytaniami, a inne odpowiedziami na te pytania. Dla utrudnienia można włączyć 1 - 2 zdania, które nie mają nic wspólnego z treścią pytań i odpowiedzi.
Zadaniem ucznia jest ciche przeczytanie zdań i dopasowanie do pytań odpowiednio przygotowanych odpowiedzi. Poprawne uporządkowanie treści pytań i odpowiedzi świadczy o zrozumieniu tekstu czytanego po cichu.

Ćwiczenie 8.
Odczytywanie fragmentów treści czytanki lub lektury jako uzasadnienie odpowiedzi ustnych na podstawie wspomnianych tekstów.

Ćwiczenie 9
Ciche czytanie jako przygotowanie do ćwiczeń w mówieniu (rozmowa, swobodne wypowiedzi, dialog itp.)

Ćwiczenie 10
Ciche czytanie celem wybrania określonego fragmentu, zdania, sytuacji, informacji. Czytanie to, może również służyć wybraniu zdań dotyczących obrazka lub postaci.

Ćwiczenie 11
Porządkowanie zdań (rozsypanka, tekst) jako ćwiczenia wdrażające do pisania opowiadania. Celem tego ćwiczenia jest ukazanie przyczynowo - skutkowego układu zdań w opowiadanie (przygotowanie pojęcia - akcja).

Ćwiczenie 12
Porządkowanie kartek z napisami według porządku podanego przez nauczyciela. Np.: Kartki z wyrazami oznaczającymi rzeczowniki;
Kartki z wyrazami oznaczającymi czasowniki;
Kartki z wyrazami, które zawierają określone litery, sylaby itp.

Klasa II

Organizacja ćwiczeń w czytaniu w kl. II ma na celu doskonalenie zarówno techniki jak i czytania ze zrozumieniem. W kl. II mogą być wykorzystane niektóre ćwiczenia z klasy I o odpowiednio zwiększonym stopniu trudności.

Ćwiczenie 1
Uczniowie na polecenie nauczyciela szukają odpowiedzi na pytania w tekście podręcznika, lektury w artykule czasopisma. Pytania również mogą dotyczyć postaci, jej zewnętrznego wyglądu, czasu i miejsca akcji oraz wyraźnie zauważalnych w tekście cech charakteru bohatera.

Ćwiczenie 2
Oglądanie i omawianie ilustracji (ćwiczenie w mówieniu) posłuży jako przygotowanie do czytania ze zrozumieniem. Będzie to wyszukiwanie fragmentów tekstów, który może być wykorzystany do podpisania obrazka, a nawet cyklu obrazków - historyjki. Tego typu ćwiczenia organizuje się będąc w posiadaniu różnego rodzaju obrazków, historyjek obrazkowych i przeźroczy, które ilustruje co ciekawsze scenki lektury lub czytanek.

Ćwiczenie 3
Jest to ciche czytanie, którego celem jest wybór fragmentów tekstu, które mogą być zilustrowane przez uczniów. Im bardziej bogata, szczegółowa i wierna jest ilustracja, tym lepiej uczeń zrozumiał czytany tekst.

Ćwiczenie 4
Odczytywanie podpisów pod obrazkami (przeźroczami), a następnie porządkowanie i ustawianie obrazków w porządku chronologicznym. Tempo czytania może regulować nauczyciel.

Ćwiczenie 5
Jest to ćwiczenie bardzo zbliżone charakterem i funkcją do ćwiczenia 4. Polega ono na wyszukiwaniu urywków odtwarzających wydarzenia zgodnie z kolejnością ich przebiegu. Obok doskonalenia techniki czytania i czytania ze zrozumieniem, ćwiczenie to wdraża uczniów do umiejętności selekcji treści, wybierania informacji najistotniejszych, co w klasach wyższych zostanie sprawdzone do określania głównej myśli utworu.

Ćwiczenie 6
Polega ono na czytaniu ze zrozumieniem, a następnie ilustrowaniu treści czytanek, lektury za pomocą kilku obrazków jako przygotowanie do planu w klasach programowo wyższych.

Klasa III

Klasa III w świetle nowego programu języka polskiego kończy I etap kształcenia. W klasie tej w zasadzie kończy się proces wdrażania do cichego czytania ze zrozumieniem. Należy, więc stosować różne ćwiczenia, które przyczynią się do pełnego opanowania techniki czytania i czytania ze zrozumieniem.
Jeżeli zaistnieje potrzeba (niski poziom intelektualny klasy oraz zaniedbania środowiska i różnego rodzaju mikrodefekty), należy wówczas wykorzystać niektóre ćwiczenia klas I - II.

Ćwiczenie 1
Jest to ćwiczenie, którego celem jest wdrażanie uczniów do umiejętności zdawania sprawy z treści czytanki, rozdziału książki lub artykułu po cichym czytaniu. Uczeń czytając tekst po cichu powinien go zrozumieć, a zdanie sprawy a treści czytanego tekstu, świadczy o stopniu zrozumienia.

Ćwiczenie 2
Wyodrębnianie w czytanym po cichu tekście, fragmentów dotyczących postaci, zdarzeń, obrazków. To ćwiczenie można również wykorzystać do omawiania kolejności wydarzeń.

Ćwiczenie 3
Po cichym przeczytaniu tekstu może nastąpić ćwiczenie w mówieniu, które przygotowuje uczniów do wydzielania obrazów, kolejności występujących zdarzeń oraz nadawania tytułów obrazkom jako przygotowanie do układania planu.

Ćwiczenie 4
Czytanie ze zrozumieniem w tym ćwiczeniu, służy wyszukiwaniu najciekawszych i najładniejszych fragmentów tekstu. Czytanie głośne może tu być jedną z form uzasadniania i prezentowania wybranego fragmentu.

Ćwiczenie 5
Czytanie ciche jako przygotowanie do dłuższych wypowiedzi zarówno na podstawie lektury jak i artykułu czasopisma dziecięcego.

Ćwiczenie 6
Wyszukiwanie w tekście postaci o podobnym wyglądzie i zachowaniu, postępowaniu oraz o wskazanych cechach charakteru.

Ćwiczenie 7
Wyodrębnienie fragmentów opisujących wydarzenie, osoby i miejsca akcji.

Ćwiczenie 8
Wyróżnianie opowiadań i opisów w odpowiednio dobranych tekstach czytanek lub artykułach czasopism dziecięcych.

Są to niektóre ćwiczenia wdrażające uczniów do umiejętności czytania ze zrozumieniem. Ich konsekwentne wdrażanie oraz systematyczne wzbogacanie form realizacji, zapewni pozytywne efekty w zakresie czytania ze zrozumieniem, wzbogaci organizację ćwiczeń w mówieniu i pisaniu oraz ćwiczeń gramatyczno - ortograficznych.

Każdy nauczyciel może dokonać sprawdzenia wyników czytania ze zrozumieniem stosując różnego rodzaju sprawdziany. Systematyczna ocena poziomu sprawności czytelniczych uczniów wykaże istniejące braki w realizacji procesu czytania. Przytaczam tu przykładowy test badający ciche czytanie ze zrozumieniem dla klasy II według Witolda Gawdzika i Antoniny Jasińskiej.
Do przedstawionego tu sprawdzianu został wykorzystany fragment opowiadania W. Kozłowskiego „Na leśnej polanie”.


Imię i nazwisko ucznia .......................................................

Test z języka polskiego dla klasy II.

Czytanie ze zrozumieniem.
Przeczytaj uważnie tekst i odpowiedz na pytania 1, 2, 3, 4, 5. Odpowiadając możesz powracać do tekstu. Do każdego pytania dobierz jedną poprawną odpowiedź. Otocz kółkiem literę przed wybraną odpowiedzią.

Siedzi na wysokiej sośnie ruda wiewiórka. Nakryła się puszystą kitą i spogląda z góry przerażonymi ślipkami.
Cóż to się dzieje? Przez las idą dzieci i śpiewają głośno, tak głośno, że aż suche igiełki sypią się z sosny na ziemię.
- Znam ja was, znam, krzykacze - rozmyśla smutno wiewiórka. - Nie dacie nam dzisiaj spokoju aż do wieczora.
A dzieci zatrzymały się, zdjęły plecaki i raz, dwa, trzy! Stanął na polanie zielony namiot.
- Co za śliczny domek - zachwyca się wiewiórka. - A to zuchy. Tylko dlaczego tak krzyczą, skóra mi cierpnie ze strachu.
W tej chwili jakiś chłopiec zawołał:
- Koledzy, naszego śpiewu słuchały leśne ptaki. Teraz my posłuchajmy, jak śpiewa las.
Dzieci usiadły przed namiotem i od razu zrobiło się cicho.

1. Gdzie siedziała wiewiórka?
A. Na parkanie
B. U Krzysia na ramieniu
C. Na wysokiej sośnie
2. Jak śpiewały dzieci?
A. Cichutko
B. Głośno
C. Szeptem
3. Co przeraziło wiewiórkę?
A. Głośny śpiew dzieci
B. Jadący samochód
C. Kłótnie wśród dzieci
4. Czym zachwyciła się wiewiórka?
A. Krzykiem dzieci
B. Dojrzałym orzeszkiem
C. Zielonym namiotem
5. Dlaczego dzieci uspokoiły się?
A. Były bardzo zmęczone
B. Chciały posłuchać, jak śpiewa las
C. Bały się leśniczego

Przygotowane wcześniej testy rozdaje się uczniom, którzy postępują zgodnie z poleceniem zawartym w teście. Nie należy udzielać żadnych instrukcji, bowiem umiejętności cichego czytania ze zrozumieniem świadczy nie tylko zrozumienie treści zawartej we fragmencie opowiadania, ale również zrozumienie polecenia. Podczas pracy trzeba obserwować uczniów. Jeżeli zapewni im się samodzielność podczas pracy, to test pozwala wyłonić z zespołu tych uczniów, którzy jeszcze nie radzą sobie z cichym czytaniem ze zrozumieniem oraz tych, którzy umiejętność tą opanowali w stopniu bardzo dobrym, dobrym, dostatecznym i niedostatecznym.
Można przyjąć następującą punktację:
- za poprawną odpowiedź - 1 punkt,
- za błędną odpowiedź - 0 punktów.
Maksymalna liczba punktów wynosi 5 (wszystkie odpowiedzi poprawne).
Przeliczenie punktów na stopnie:
5 punktów - ocena bardzo dobra
4 punkty - ocena dobra
3 - 2 punkty - ocena dostateczna
1 - 0 punkty - ocena niedostateczna

Rozumienie czytanego tekstu jest ważne w kl. I - III, przede wszystkim ze względów praktycznych. Tylko te informacje, które uczeń dobrze rozumie, korzystnie wpływają na postępowanie i przystosowanie się do różnych sytuacji. Informacje, których uczeń nie rozumie są bezużyteczne. Rozumienie jest szczególnie ważne w procesie zdobywania wiedzy. Jeżeli uczeń nie rozumie czytanego tekstu, rezygnuje z dalszej lektury, względnie uczy się na pamięć. Ta metoda nie gwarantuje jednak prawidłowego odbioru informacji. Wyrabianie nawyku poprawnego cichego czytania ze zrozumieniem otwiera przed uczniem perspektywę systematycznego i skutecznego uczenia się, pokonywania trudności w procesie uczenia się, opanowywania i pogłębiania wiedzy.

Literatura.
1. J. Malendowicz „O poprawności pisemnych wypowiedzi uczniów klas I - IV”
Warszawa 1974 WSiP
2. A. Jedut „Kształcenie języka komunikatywnego uczniów”
Zbiorcza Szkoła Gminna 1976 nr 6
3. T Jóźwicki „Opowiadanie jako forma wypowiedzi w klasach początkowych”
WSiP Warszawa 1984
4. M. Kaleta - Sawicka, I. Skalska „Vademecum nauczania ortografii w klasach początkowych”
P.W. „M. A. C.” S. A.
Oficyna wydawnicza i Tomograficzna
Kielce 1992
5. M. Węglińska „Opowiadanie jako forma wypowiedzi w klasach początkowych”
Życie Szkoły 86/9
6. H. Dobrowolska - Bogusławska „Ewolucja w metodach nauki czytania”
Życie Szkoły 86/9
7. E. Putkiewicz „Diagnoza poziomu osiągnięć szkolnych absolwentów edukacji początkowej w Kwidzynie w roku szkolnym 1995/96”
8. A Jedut, A. Pleskot „Nauczanie ortografii w klasach I - III”
Poradnik dla nauczyciela.
9. H. Baczyńska „Metodyka wypracowań w klasach I - IV szkoły podstawowej”
Warszawa 1974 WSiP
10. W. Gawdzik, A. Jasińska „Przewodnik metodyczny do nauczania języka polskiego w klasie II”
WSiP 1988
11. S. Sokołowski „Kształcenie techniki czytania i czytania ze zrozumieniem”
Nauczanie początkowe - materiały metodyczne dla nauczycieli
1981/82 nr 3
12. J. Kulpa, R. Więckowski „Metodyka nauczania języka polskiego w klasach początkowych”
13. Maria Plenkiewicz „Krytyczno - twórcza rola ucznia w procesie czytania”
Życie Szkoły 96/8

http://www.ckj.edu.pl/ftp2/sp_um_c.doc
"Wszyscy wiedzą, że czegoś nie da się zrobić, aż znajduje się taki jeden, który nie wie, że się nie da, i on to robi." /Albert Einstein/

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 13-02-2007 22:18

Krystyna Rutka

Przezwyciężanie specyficznych trudności w czytaniu ze zrozumieniem

Podstawowym warunkiem skutecznej pracy dydaktyczno - wychowawczej jest określony poziom umiejętności czytania ze zrozumieniem. Celem tej pracy jest uwypuklenie roli jaką odgrywa rozumienie czytanego tekstu w powodzeniu szkolnym i życiowym dziecka. Wczesne i sprawne opanowanie tej umiejętności ułatwia pokonywanie trudności w procesach przyswajania, pogłębiania i utrwalania wiedzy, gdyż umożliwia samodzielne zdobywanie wszelkich informacji.

Czytanie ze zrozumieniem jest furtką, która otwiera ogromne możliwości kształcenia się, rozwijania własnej osobowości, nadążania za narastającą wiedzą. Nauczyć dziecko czytać - to otworzyć przed nim drogę rozwoju umysłowego. Opanowanie cichego czytania ze zrozumieniem warunkuje powodzenie szkolne dziecka, bowiem ułatwia mu naukę już w klasach początkowych i przygotowuje do systematycznej nauki w klasach następnych. Efektywne uczenia się daje dodatkową satysfakcję, zadowolenie z szybkiego, łatwiejszego opanowania materiału, co sprzyja rozwojowi dalszych zainteresowań i motywacji związanych z doskonaleniem techniki czytania.

Natomiast uczeń, który ma trudności ze zrozumieniem tego, co czyta, nie może liczyć na wewnętrzna nagrodę, wzmacniającą jego poczynania. Może to wpłynąć na ukształtowania się negatywnej postawy wobec zadań i samego siebie, a co za tym idzie spowodować niechęć do tekstu jako źródła wiedzy. Uczeń taki nie będzie rozszerzał i utrwalał wiadomości szkolnych za pomocą dostępnych źródeł drukowanych. Osłabi toteż jego zainteresowania czytelnicze. Doceniając rolę cichego czytania ze zrozumieniem, jego wpływ na rozwój umysłowy należy zdać sobie sprawę z potrzeby jak najwcześniejszego wyposażenia uczniów w tę umiejętność.

Praca ta zawiera trzy rozdziały. W rozdziale pierwszym zostało przybliżone pojęcie czytania oraz jego psychologiczne i fizjologiczne aspekty. Rozdział drugi omawia istotę czytania ze zrozumieniem. W rozdziale trzecim czytamy o specyficznych trudnościach w czytaniu ze zrozumieniem oraz o sposobach przezwyciężania ich.

Rozdział I
Pojęcie czytania oraz jego psychologiczne i fizjologiczne aspekty
Czytanie jest niezmiernie ważną umiejętnością, na podstawie której możemy mówić o właściwym kształceniu człowieka. Czytanie jest niewątpliwie nieodzownym czynnikiem umożliwiającym odpowiednia przystosowanie się do współczesnych warunków życia. Niewiele jest takich dziedzin - począwszy od pracy zawodowej, wypoczynku, uczenia się, prowadzenia domu i tym podobnych spraw codziennych - które nie wymagałyby umiejętności czytania. Czytanie jest procesem złożonym i podlegającym rozwojowi. Dziecko, ucząc się w szkole, zdobywa stopniowo umiejętność rozpoznawania słów, wzbogaca zasób słownictwa i pojęć oraz wykształca zdolność rozumienia myśli. Z biegiem czasu czytane teksty stają się coraz bardziej skomplikowane pod względem słownictwa, liczby pojęć i zawiłości struktur gramatycznych. W większym stopniu wymaga się od ucznia umiejętności uchwycenia znaczeń i oceny stylu. Wreszcie biegły, dojrzały czytelnik potrafi nie tylko biernie rozpoznawać i akceptować znaczenia poszczególnych symboli, lecz zdobywa ponadto umiejętność interpretowania, wartościowania owych znaczeń.

Podstawowym celem czytania jest rozumienie tekstu. Aby zrozumieć tekst, umiejętność czytania musi posiadać określone cechy. Można wyróżnić podstawowe cech dobrego czytania w klasach początkowych (R. Więckowski):

* Czytanie płynne - polega na tym, że dziecko czyta tekst, chociaż wolno, ale całymi wyrazami.
* Czytanie poprawne - polega na prawidłowym odczytywaniu wyrazów, tj. zgodnie z ich brzmieniem.
* Czytanie biegłe - polega na indywidualnym, świadomym stosowaniu właściwego tempa czytania, umożliwiającego czytającemu i słuchaczowi uchwycenie treści poszczególnych wyrazów, płynnie i poprawnie odczytanych.

W czytaniu biegłym ważne jest uwzględnienie znaków przestankowych oraz tych akcentów, które podkreślają ważne dla zrozumienia sensu wyrazy. Natomiast czytanie wyraziste, jak mówi R. Więckowski, polega na zachowaniu pauz gramatycznych, logicznych i psychologicznych, na zachowaniu właściwej intonacji i zastosowaniu odpowiedniego tempa. Czytanie wyraziste ma wydobyć walory uczuciowe tekstu. W toku czytania wyrazistego odzwierciedla się w barwie głosu uczucia i nastroje, jakie chcemy obudzić w związku z czytanym tekstem.

W ostatnich latach niepokojąco maleje również w naszym kraju zainteresowanie książką. Według badań OBOP gwałtownie spada liczba osób czytających nie tylko literaturę, ale także jakąkolwiek prasę. Jak mówi M. Plenkiewicz istniejący stan świadomości społecznej dotyczący problematyki czytania, skłania do refleksji nad procesem zdobywania tej umiejętności w naszym systemie edukacyjnym, głównie na szczeblu nauczania początkowego. Liczne badania dotyczące stanu umiejętności czytania w klasach początkowych dowodzą, iż efektywność kształtowania tej umiejętności jest w naszym systemie szkolnym niezadowalająca.

Czytanie dla znającego biegle tę sztukę jawi się jako czynność prosta, a nawet odruchowa. Jednak przyswojenie sobie tej umiejętności nie jest łatwe (J. Dunin). Właściwy proces czytania odbywa się w mózgu. Na psychiczną fazę tego procesu składają się: widzenie oraz słyszenie (jeśli czytanie odbywa się na głos). W procesie czytania podstawową rolę odgrywa oczywiście słuch fizjologiczny, umożliwiający słyszenie. Ważna rola przypada też słuchowi fonematycznemu, od jakości którego zależy stopień prawidłowości słyszenia mowy, stanowiący tworzywo czytania głośnego. Słuch fonematyczny odgrywa poważną rolę w początkowej nauce czytania i pisania, przy poznawaniu dźwięków, których brzmienie odpowiada nowym literom - elementom tekstu.

J. Malendowicz twierdzi, że do podstawowych warunków, od których zależy możliwość rozpoczęcia nauki czytania, należy dojrzałość umysłowa dziecka i prawidłowy rozwój mowy oraz sprawność fizyczna. Gotowość dziecka do podjęcia nauki w szkole przyjęto nazywać dojrzałością szkolną.

Spośród kryteriów dojrzałości szkolnej wysuwa się jako kryterium podstawowe odpowiedni rozwój umysłowy, poziom intelektu umożliwiający ujmowanie związków przyczynowo - skutkowych oraz przechodzenie od konkretu do abstrakcji i dokonywanie słuchowej i wzrokowej analizy oraz syntezy słów. Do rozpoczęcia nauki czytania niezbędne jest spełnienie wszystkich wymienionych wyżej warunków, a głównie prawidłowy rozwój mowy. Specjalnego znaczenia nabiera tutaj zakończenie procesu rozwoju mowy w zakresie artykulacji oraz opanowania dostatecznego zasobu słów w słownictwie biernym i czynnym. Od stopnia opanowania artykulacji zależy poprawność czytania (i umiejętność czytania w ogóle), a dostateczny zasób słownictwa umożliwia rozumienie czytanego tekstu oraz posługiwanie się nim w różnego rodzaju ćwiczeniach w czytaniu i pisaniu. Czytanie to złożony proces syntezy. Od stopnia jej dokonywania zależy stopień opanowania techniki czytania. Aby ćwiczenia służące usprawnianiu czytana mogły dobrze spełniać wyznaczoną im rolę, powinny zawierać różnorakie formy syntezy. Automatyzacja procesu czytania dokonuje się nie tylko w pierwszym roku nauki szkolnej, ale także w następnych latach. Dzieci opanowują technikę czytania w klasie pierwszej. Na następne klasy przypada dalsze uzyskiwania wprawy w czytaniu tak, aby w rezultacie osiągnąć czytania biegłe tj. płynne, z zastosowaniem zmiany intonacji, modulacji głosu oraz akcentu retorycznego i logicznego - oczywiście w granicach dostępnych indywidualnym możliwością dzieci.

W klasie II i III wprawę w czytaniu ćwiczą uczniowie głównie przez czytanie lektur. Dobrze lub bardzo dobrze czytający na ogół chętnie sięgają po książki. U uczniów klas drugich i trzecich zaczynają kształtować się zainteresowania i zamiłowania czytelnicze, ale zjawisko to zależy wyraźnie od poziomu opanowania techniki czytania. Dzieci słabo czytające nie unikają książek, ale nie wykazują też chęci samodzielnego czytania, proszą kogoś aby im czytał. W takich przypadkach należy przezwyciężyć niechęć dzieci do czytania. Dla dzieci rozpoczynających naukę czytania, należy dobierać książki o dużej czcionce ułatwiające czytanie i zawierające dużo barwnego materiału ilustracyjnego.

Bardzo wskazane jest, aby osoby dorosłe, czuwające nad nauką i rozwojem umysłowym dziecka wyrażały swoje zainteresowanie treścią czytanych przez dziecko książek i prowadziły z nim rozmowy na ten temat.

Rozdział II
Istota czytania ze zrozumieniem
Umieć czytać, to nie tylko przekładać na język mówiony czy na język wewnętrzny znaki graficzne rękopisu lub tekstu drukowanego. Umieć czytać - to w istocie to rozumieć rzecz przeczytaną, umieć ocenić jej wartość i słuszność, zastanowić się, osądzić i zająć stanowisko.

Rozumienie tekstu jest procesem złożonym przebiegającym w kilku kolejnych fazach. Na proces rozumienia tekstu składają się elementy spostrzeżeniowe, pamięciowe, myślowo - rozumowe, wyobrażeniowe oraz emocjonalne - zależne od stosunku osoby czytającej do tekstu. Zrozumienie czytanego tekstu może dotyczyć sensu dosłownego, bez wychodzenia poza treść reprezentowana przez tekst, sensu dosłownego w połączeniu z sensem dodatkowym albo też sensu domyślnego nie wynikającego z tekstu w sposób bezpośredni. Dosłowne rozumienie tekstu jest typowe dla dzieci rozpoczynających naukę czytania. Dopiero w miarę uzyskiwania wprawy w technice czytania, a także w miarę zdobywania doświadczenia oraz dzięki rozbudzonej wyobraźni dziecko staje się do wykrywania sensu ukrytego, domyślnego, nie wyrażonego wprost słowami tekstu. Zrozumienie tekstu zarówno dosłowne, jak i domyślne zależy od kilku czynników - pisze J. Malendowicz. Zaliczmy do nich stopień, czyli poziom wprawy w czytaniu, słownictwo zastosowane w tekście, budowę zdań składających się na tekst oraz styl, jakim posługuje się autor. Zbyt trudne słownictwo zawierające słowa nie znane dziecku, powoduje niezrozumienie lub niepełne zrozumienie tekstu. Nowe słownictwo musi się pojawiać w tekstach, jest to nie uniknione, a poza tym pożyteczne, rozwija bowiem język i zasób pojęć dziecka, poszerzając dzięki temu jego wiedzę o świecie. Niezbędne jest jednak wyjaśnianie wyrazów nowych niezrozumiałych, a także rozszerzanie zasobu pojęć, z jakim dziecko rozpoczyna prace z tekstem.

W szkole nowy zasób słownictwa wprowadza się przede wszystkim za pomocą ćwiczeń słownikowych i słownikowo - frazeologicznych. Także rodzice powinni korzystać z każdej okazji dającej możliwość wzbogacenia słownictwa dziecka. Rodzice powinni prowadzić z dziećmi rozmowy na różne interesujące tematy. W czasie rozmów zaś wyjaśniać znaczenie wyrazów, których dziecko nie rozumie lub które rozumie niedokładnie.

Proces cichego czytania ze zrozumieniem nie należy do łatwych. Znajomość istoty cichego czytania ze zrozumieniem oraz prawidłowa realizacja zadań w zakresie kształcenia tej umiejętność uczniów klas początkowych przygotowuje ich nie tylko do nauki w klasach wyższych, ale ułatwia funkcjonowanie w życiu społecznym. Rozumienie jest szczególne ważne w procesie uczenia się. Jeżeli uczeń nie rozumie czytanego tekstu, najczęściej rezygnuje z dalszej lektury lub uczy się na pamięć.

Istotą cichego czytania jest zrozumienie ogarniętego wzrokiem tekstu, a technika czytania cichego polega na czytaniu tekstu wyrazami (cząstkami wyrazów) wyłącznie wzrokiem. Czytanie ciche angażuje osobowość ucznia, ponieważ rozumiany tekst jest wynikiem reakcji intelektu i stosunku emocjonalnego do treści.

Badając zagadnienia rozumienia języka W. Szewczuk doszedł do wniosku, że rozumienie znaków językowych izolowanych, wiązanych w zdania i tekstowe ich ugrupowania, polega na odzwierciedleniu poprzez nie przedmiotów, zjawisk, ich właściwości i stosunków w obiektywnej rzeczywistości otaczającego świata.

W tak pojmowanym procesie rozumienia myślenie, zapamiętywanie i odtwarzanie są ze sobą nie rozerwalnie powiązane. W początkowym okresie zapamiętywanie dominuje nad myśleniem, a dopiero w miarę rozbudowy myślenie wysuwa się na plan pierwszy. Obok ustaleń czysto teoretycznych W. Szewczuk proponuje również jasną i zwięzłą operacyjną definicję pojęcia rozumienia. Pisze on: "Przedmiot jest rozumiany przez kogoś, jeśli potrafi nim operować zgodnie z jego właściwościami bądź potrafi opisywać jego właściwości niezależnie od warunków operowania nim czy opisywania go. Jakie bowiem jest rozumienie takie i działanie na nim oparte i słowne zdawanie z niego sprawy". Jeśli więc ktoś rozumie, to umie to przekazać za pomocą słów lub posługiwać się tym, co zrozumiał w praktyce. Definicja ta stanowi podstawę tworzenia wszelkiego rodzaju sprawdzianów rozumienia wymagających wykonywania pewnych - praktycznych czy werbalnych czynności.

Zdaniem J. Zborowskiego istotę rozumienia czytanego tekstu stanowi uchwycenie jego sensu, czyli treści. Może to być sens dosłowny albo sens dodatkowy. Zawierający coś więcej niż to, co jest wyrażone w tekście.

W pierwszym przypadku ujmowanie sensu opiera się wyłącznie na ścisłym kojarzeniu obrazów graficznych z ich znaczeniami oraz powiązaniu ogniw znaczeniowych w pewne struktury myślowe.

Nieco inny obraz powstaje przy ujmowaniu sensu dodatkowego. Tutaj dużą rolę - poza percepcją - odgrywają domysły językowe i domysły sensu, jak też własne doświadczenia czytelnika i jego stosunek emocjonalny do odbierania informacji.

W proces rozumienia zaangażowanych jest wiele procesów:

* spostrzeganie graficznych znaków słów;
* ujmowanie znaczeń poszczególnych słów, czyli wiązanie z wyobrażeniami wzrokowymi wyobrażeń treści pozajęzykowej;
* pamiętanie sensu przeczytanych wyrazów w momencie, gdy czyta się już następne;
* przewidywanie, czyli antycypacja dalszego ciągu czytanego tekstu;
* kojarzenie poszczególnych ogniw znaczeniowych w pewne całości myślowe;
* kontrola, czyli weryfikacja przewidywań na podstawie nawrotu do apercepcji przeczytanego tekstu albo szukanie logicznych powiązań różnych elementów sensu.

Należy zaznaczyć, że rozumienie tekstu nie pokrywa się w czasie z procesem spostrzegania, nie ma tutaj synchronizacji. Rozumienie stanowi kontynuację działania będącego technicznym odczytywaniem tekstu.

Rozumienie jest więc tłumaczeniem lub rozszyfrowaniem znaków. Gdy ktoś nie rozumie czegoś, to w jego świadomości nic nie występuje, albo występuje przedstawienie czegoś innego. Rozumienie wyrazu jest jedynie funkcją pamięci. Aby dany wyraz zrozumieć, należy mieć skojarzenia znaków z przedstawieniami znaków. Natomiast przy rozumieniu zdania dochodzi jeszcze konieczność dostrzegania stosunków pomiędzy danymi przedmiotami.

Ze względu na znaczenie umiejętności czytania cichego ze zrozumieniem, należałoby odpowiedzieć na pytanie, kiedy rozpoczynać pracę nad wdrażaniem uczniów do tej umiejętności. Odpowiedź na to pytanie nie jest wprawdzie jednoznaczna, ale równolegle ze zdobywaniem umiejętności czytania rozpoczyna się wdrażanie do czytania cichego ze zrozumieniem. Tym bardziej, że uwaga dziecka podczas czytania ze zrozumieniem jest prawie wyłącznie skupiona na treści. Oczywiście tak jest, jeżeli uczeń jako tako przyswoił technikę czytania. Dziecko, które ma trudności w czytaniu, ma również trudności w zrozumieniu treści czytanego tekstu. Technika czytania w dużej mierze determinuje rozumienie czytanego tekstu.

Profesor Ryszard Więckowski wyróżnia trzy poziomy rozumienia tekstów:

* poziom I - uczniowie wyodrębniają konkretne fakty i zdarzenia, zapamiętują je i odtwarzają na polecenie nauczyciela;
* poziom II - w czytanym tekście uczniowie wyodrębniają związki przyczynowo - skutkowe między faktami i zdarzeniami;
* poziom III - uczniowie potrafią wyodrębnić ideę utworu (myśl przewodnią).

W systemie zintegrowanym łatwo się zapomina, że nadal uczniów trzeba wdrażać do samodzielnego i twórczego myślenia, uczyć czytania i czytania ze zrozumieniem, umiejętności formułowania i komunikatywnego wypowiadania myśli. Temu sprzyja język polski. Nauczyciel musi być przekonany nie tylko w klasach I - III, że elementarną funkcją integrującą wiedzę ucznia spełnia język ojczysty.

Rozdział III
Specyficzne trudności w czytaniu ze zrozumieniem i ich przezwyciężanie
Czytanie to podstawowa umiejętność, jaką dziecko nabywa w początkowym okresie swej edukacji szkolnej. Dobre opanowanie jej stanowi nieocenioną pomoc dla ucznia jako narzędzie umożliwiające mu samodzielne poznanie otaczającej rzeczywistości bliższej i dalszej, a także tej, która jest niedostępna poznaniu bezpośredniemu.

Umiejętność ta jest procesem skomplikowanym i wymaga wielu złożonych harmonijnie współdziałających określonych układów strukturalnych i funkcjonalnych układu nerwowego, a w szczególności sprawnego działania analizatora wzrokowego, słuchowego i kinestetyczno - ruchowego. Proces czytania wiąże się z najważniejszymi czynnościami psychicznymi człowieka - myśleniem i mową.

Czytanie jest dla wielu uczniów czynnością trudną do opanowania. Spotykamy się niejednokrotnie z faktem, że mimo normalnego rozwoju umysłowego dziecka i jego dobrych chęci, a także starań nauczycieli i rodziców, nie radzi ono sobie w tej dziedzinie. Najczęstszą przyczyną w opanowaniu procesu czytania u dzieci w normie intelektualnej są obserwowane dysharmonie rozwoju psychoruchowego, w formie fragmentarycznych deficytów w zakresie tych funkcji psychicznych, których udział w tym procesie jest niezbędny.

Trudności w nauce czytania są przeważnie związane z deficytami analizy i syntezy wzrokowej i słuchowej, które stanowią podstawowy mechanizm czynności czytania. Przejawem trudności w czytaniu są różnorodne błędy, np.: mylenie, dodawanie, pomijanie głosek i liter, a nawet większych całości, które utrudniają opanowanie w przewidzianym do tego czasie poprawnego biegłego czytania. Opóźnienie rozwoju funkcji wzrokowej lub słuchowej powoduje, że dziecko w ich zakresie nie osiąga dojrzałości odpowiedniej dla jego wieku i w związku z tym przy nauce czytania napotyka poważne trudności. Jeżeli opóźnienia te nie zostaną dostatecznie wcześnie zauważone i wyrównane, dziecko nie będzie w stanie opanować umiejętności czytania, co z kolei pociągnie za sobą dalsze niepowodzenia szkolne.

W celu dokładnego wskazania rodzaju występujących trudności u dziecka używa się czterech terminów:

* dysleksja - trudności w opanowaniu czytania,
* dysortografia - trudności w pisaniu przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych,
* dysgrafia - to zniekształcenia strony graficznej pisma,
* hiperdysleksja - trudności w czytaniu ze zrozumieniem.

Dysleksja - specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu. Często używa się określenia specyficzne dla podkreślenia charakteru trudności, które mają wąski zakres i występują u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym.

Pierwotnych przyczyn występowania dysleksji jest wiele.

Wyróżnia się kilka koncepcji etiologii dysleksji:

1. koncepcja genetyczna - upatrująca przyczynę w dziedziczeniu tych zmian w centralnym układzie nerwowym, które są przyczyną zaburzeń funkcjonalnych i podłożem trudności w czytaniu i pisaniu (czynnikiem patogennym są w tym przypadku geny, przekazywane z pokolenia na pokolenie) ;
2. koncepcja opóźnionego dojrzewania centralnego układu nerwowego upatrującego przyczynę trudności w spowolnieniu jego dojrzewania i zaburzeniach funkcjonalnych (czynniki patogenne: geny, czynniki uszkadzające - hormony) ;
3. koncepcja organiczna - upatrująca przyczynę w mikrouszkodzeniu struktury tych okolic mózgu, które odpowiadają za czynność pisania i czytania (czynniki patogenne chemiczne, fizyczne i biologiczne oddziałują na centralny układ nerwowy w okresie okołoporodowym) ;
4. koncepcja hormonalna - upatrująca przyczynę w niedokształceniu struktury niektórych okolic kory mózgowej i nieprawidłowym modelu rozwoju mózgu, tzn. zablokowaniu rozwoju lewej półkuli mózgowej (czynniki patogenne: nadprodukcja hormonów, np. testosteronu) ;
5. koncepcja psychodysleksji - upatruje przyczyny w zaburzeniach funkcjonalnych centralnego układu nerwowego - emocjonalnych (czynniki patogenne: urazy psychiczne, stres) (M. Bogdanowicz).

Najbardziej typowe objawy charakteryzujące czytanie osób ze specyficznymi zaburzeniami czytania to:

* wolne tempo czytania,
* liczne pauzy i wtrącenia,
* zaburzenia w utrzymywaniu kierunku czytania od lewej do prawej,
* opuszczanie liter, sylab, wyrazów,
* dodawanie liter, sylab,
* błędne różnicowanie liter zbliżonych strukturą fonetyczną,
* zniekształcenia i zmiany wyrazów na inne sensowne lub bezsensowne,
* trudności w zapamiętywaniu znaków graficznych,
* słabe zapamiętywanie czytanej treści,
* słabe rozumienie czytanej treści.

Powyższe objawy nie zawsze występują w pełnym składzie, często obserwować można tylko niektóre z nich. Jest to uzależnione od tego, których procesów poznawczych dotyczą zaburzenia będące źródłem trudności.

Najczęściej spotykane w literaturze to:

* zaburzenia percepcji wzrokowej,
* zaburzenia percepcji słuchowej,
* zaburzenie lateralizacji i orientacji w schemacie ciała,
* nadpobudliwość psychoruchowa,
* obniżona zdolność myślenia pojęciowego,
* zaburzenia koordynacji wzrokowo - słuchowej, integracji percepcyjno - motorycznej,
* zaburzenia uczenia się wzrokowo - słuchowego, integracji percepcyjnej,
* zaburzenia pamięci,
* zaburzenia rozwoju mowy.

Trudnością w czytaniu towarzyszy zazwyczaj brak zainteresowania czytaniem, a nierzadko wyrażana niechęć do czytania. W związku z tym przy ćwiczeniach reedukacyjnych trzeba dawać dziecku testy o treści interesującej, testy drukowane dużymi literami i o dużych odstępach miedzy wierszami. Zależnie od indywidualności dziecka jego uwagę i zainteresowanie utrzymuje się albo przez dobieranie do ćwiczeń tematów z różnych dziedzin, albo też z jednej dziedziny. Czytaniu winno towarzyszyć sprawdzanie czy dziecko wszystko dobrze zrozumiało. Jeśli nie rozumie przeczytanego zdania, proponujemy przeczytanie ponownie. Pracę reedukacyjną nie przerywamy nagle, zaraz po stwierdzeniu, że braki zostały wyrównane, i że dziecko zaczyna sobie radzić z tekstem bez popełniania błędów. Pracę tę kończy się dopiero wówczas, gdy nauczyciel klasy stwierdzi, że dziecko potrafi samodzielnie i bez trudności pracować na lekcjach wszystkich przedmiotów, w których występują czynności czytania. Z uwagi na to, że przy trudnościach przy czytaniu o podłożu dyslektycznym z reguły występują zaburzenia zasygnalizowane wyżej, trzeba ustalić rodzaj i stopień tych zaburzeń. Obok ćwiczeń wyrównujących braki wynikające z samej dysleksji - po ustaleniu zakresu zaburzeń towarzyszących - stosować trzeba ćwiczenia dodatkowe. W tej sytuacji niezbędne okażą się np. ćwiczenia ortofoniczne, artykulacyjne, usprawniające ćwiczenia w przestrzeni, itp. Ponieważ przy wszelkich zaburzeniach fragmentarycznych w zakresie dysleksji, dysortografii i dysgrafii występują zaburzenia rodzaju uczuciowego, w pracy reedukacyjnej zasadniczego znaczenia nabiera rozładowanie napięć i uregulowanie życia uczuciowego dzieci. Dobre wyniki w nauce czytania i pisania osiąga się tylko wówczas, kiedy od początku wymaga się pełnego zrozumienia tekstu. Wymaga to rozwijania i kształtowania języka dziecka, jego słownika biernego i czynnego. W związku z tym wszelkim ćwiczeniom w czytaniu muszą towarzyszyć ćwiczenia słownikowe i ćwiczenia gramatyczne, rzecz oczywista - swoiście traktowane.

Podstawowym warunkiem przy pracy reedukacyjnej jest zapewnienie dziecku sprzyjającej atmosfery w szkole, w domu i w czasie zajęć reedukacyjnych. Na dziecko dyslektyczne nie można wywierać żadnej presji, ani też okazywać zdenerwowania i złości z powodu braku widocznych oznak w czytaniu. Osoba przeprowadzająca ćwiczenia reedukacyjne musi być cierpliwa i wyrozumiała, musi unikać wszelkiego pośpiechu. Ważne jest, by dziecko odnosiło wrażenie, że robi postępy w czytaniu, przez co wyzbywa się poczucia niższości, odzyskuje wiarę w siebie, która stanowi podstawowy warunek dokonywania postępów w nauce.

Bibliografia

1. Bogdanowicz M.: O dysleksji czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu. Wydawnictwo Popularnonaukowe "Linea", Lublin 1994.
2. Dunin J.: Pismo zmienia świat. PWN Warszawa 1998.
3. Malendowicz J.: O trudnej sztuce czytania i pisania. NK Warszawa 1978.
4. Plenkiewicz M.: Efekty dzieci 9 - 10 - letnich w czytaniu. Warszawa 1997.
5. Więckowski R.: Psychologiczne i fizjologiczne podstawy początkowej nauki czytania i pisania. Życie Szkoły 2000/1.


Publikacja dodana do Archiwum Internetowego Serwisu Oświatowego AWANS.NET 6 maja 2004 r. do góry

http://www.awans.net/strony/dydaktyka/rutka/rutka1.html
"Wszyscy wiedzą, że czegoś nie da się zrobić, aż znajduje się taki jeden, który nie wie, że się nie da, i on to robi." /Albert Einstein/

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 13-02-2007 22:21

"Wszyscy wiedzą, że czegoś nie da się zrobić, aż znajduje się taki jeden, który nie wie, że się nie da, i on to robi." /Albert Einstein/

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 13-02-2007 22:35

ĆWICZENIA WSPOMAGAJĄCE KSZTAŁCENIE UMIEJĘTNOŚCI CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM


* zapisywanie w punktach najważniejszych informacji przekazanych w tekście,
* podawanie myśli przewodniej czytanego tekstu,
* ustalenie nadawcy i odbiorcy oraz funkcji czytanego tekstu,
* formułowanie tez do tekstu,
* gromadzenie i porządkowanie zawartych w tekście argumentów do sformułowanych tez,
* formułowanie tez do zgromadzonych argumentów,
* hierarchizacja argumentów,
* budowanie pytań i poleceń do czytanego tekstu,
* na podstawie podanych odpowiedzi formułowanie pytań i poleceń,
* przekształcanie cytatów w wypowiedzi własnymi słowami,
* pisanie wypowiedzi, w których muszą znaleźć się wskazane słowa - klucze,
* pisanie różnych form wypowiedzi o określonej liczbie słów lub zdań,
* skracanie zdań lub całego tekstu,
* łączenie dwóch lub kilku zdań w jedno,
* odczytywanie dosłownych i kontekstowych znaczeń słów użytych w tekście,
* budowanie definicji pojęć i terminów,
* porządkowanie ułożonych w przypadkowej kolejności segmentów (akapitów) tekstu, by tworzyły spójną całość,
* streszczanie (linearne bądź logiczne) czytanego tekstu.

http://www.ae.katowice.pl/index.php?co=185
"Wszyscy wiedzą, że czegoś nie da się zrobić, aż znajduje się taki jeden, który nie wie, że się nie da, i on to robi." /Albert Einstein/

małgosia

Awatar użytkownika

Wsparcie

Posty: 687


Rejestracja:
27-05-2005 16:12

Post 13-02-2007 22:37

CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM.

OPRACOWANIE
RITA SADOWSKA



„Sztuka czytania jest niby nowym zmysłem,
nieskończenie głębszym i rozleglejszym od wzroku”.

Bolesław Prus


Czytanie jest podstawową umiejętnością intelektualną współczesnego człowieka. Dzięki tej umiejętności możemy korzystać z dorobku nauki i kultury, wzbogacać własna wiedzę i kształtować swoją osobowość. Pomimo rozwoju środków masowego przekazu, jak radio, telewizja, zgodnie należy stwierdzić, że czytanie pozostanie nadal podstawowym sposobem zdobywania wiedzy.

Zadaniem szkoły jest wykształcenie umiejętności samodzielnego zdobywania wiedzy i wykorzystywania jej w praktyce. Taki człowiek na pewno podoła wyzwaniom współczesności, będzie mu łatwiej zmienić zawód, przystosować się do nowej, otaczającej go rzeczywistości.

Obowiązkiem nauczyciela jest wdrażanie do szybkiego i skutecznego czytania tekstów. Należy robić to tak, aby rozbudzić u ucznia zamiłowanie do czytania, wykształcić potrzebę obcowania z książką, poszukiwania w niej wskazanych treści i zrozumieć je.

Proces cichego czytania ze zrozumieniem nie należy do łatwych. Ma miejsce wówczas, gdy rozpoznanie grafemów i werbalne odtwarzanie fonemów jest jednoczesne ze zrozumieniem treści wyrażonych za pośrednictwem słowa pisanego i druku (J. Zborowski).

Istotą czytania ze zrozumieniem jest kojarzenie obrazów graficznych z odpowiadającymi im znaczeniami (słowami). Znajomość istoty cichego czytania ze zrozumieniem oraz prawidłowa realizacja zadań w zakresie kształcenia tej umiejętności uczniów klas początkowych przygotowuje ich nie tylko do nauki w klasach wyższych, ale ułatwia funkcjonowanie w społeczeństwie. Na podstawie przeprowadzonych badań psychologicznych uważa się, że tylko te informacje, które uczeń dobrze rozumie, korzystnie wpływają na jego postępowanie i przystosowanie się do określonej sytuacji. Informacje, których uczeń nie rozumie są bezużyteczne.

Rozumienie jest szczególnie ważne w procesie uczenia się. Jeśli uczeń nie rozumie czytanego tekstu, najczęściej rezygnuje z dalszej lektury lub uczy się na pamięć. Ta metoda nie gwarantuje jednak prawidłowego odbioru informacji. Efektem takiego postępowania może być utrwalanie treści, które nigdy nie zostały przyswojone (J. Białecki).

W każdej klasie szkolnej można łatwo zauważyć ucznia, który nie rozumie czytanego tekstu. Uczeń taki ma ogromne trudności w przyswajaniu i zapamiętywaniu określonych informacji. Najczęściej jest to uczeń słaby. Pracując z takim uczniem nauczyciel powinien na lekcji:

- stwarzać sytuacje do współzawodnictwa;
- stosować metody aktywizujące;
- wprowadzać metody motywujące na lekcji i w pracy domowej;
- organizować konkursy czytelnicze na płaszczyźnie klasy;
- prowadzić dzienniczki lektur;
- organizować zajęcia z wykorzystaniem dziecięcych czasopism;
- systematycznie kontrolować postępy w czytaniu;
- na bieżąco informować rodziców o postępach w czytaniu;
- zachęcać do udziału w konkursach czytelniczych;
- organizować spotkania biblioteczne;
- organizować teatrzyk cieni, przydzielać atrakcyjne role;
- zorganizować warsztaty dla rodziców na temat „Jak zachęcić moje dziecko do czytania?”

Profesor Ryszard Więckowski wyróżnia trzy poziomy rozumienia tekstów:

Poziom I – uczniowie wyodrębniają konkretne fakty i zdarzenia, zapamiętują je i odtwarzają na polecenie nauczyciela;

Poziom II – w czytanym tekście uczniowie wyodrębniają związki przyczynowo-skutkowe między faktami i zdarzeniami;

Poziom III – uczniowie potrafią wyodrębnić ideę utworu (myśl przewodnią).

Należy pamiętać, że wdrażanie do czytania ze zrozumieniem powinno się odbywać każdego dnia i przy każdej nadążającej się okazji.

Dla podwyższenia umiejętności czytania ze zrozumieniem i wykorzystania informacji, w klasach I – III należy organizować odpowiednie rodzaje ćwiczeń.

Oto niektóre ćwiczenia kształtujące umiejętność czytania ze zrozumieniem w poszczególnych klasach:

Klasa I

* odszukiwanie liter i wyrazów w tekście (można je podkreślać, liczyć, szukać wyrazu podstawowego na dalszych stronach książki);
* odszukiwanie zdań w tekście;
* wyszukiwanie imion dzieci, nazw zwierząt, zabawek, sprzętów, itp.;
* układanie wyrazów z liter alfabetu ruchomego;
* wykonanie polecenia zapisanego na tablicy;
* układanie zdań łatwych i trudniejszych z rozsypanych wyrazów;
* układanie wyrazów (ewentualnie krótkich zdań) z rozsypanek sylabowych;
* dobieranie kartek zawierających pytania i odpowiedzi;
* dobieranie obrazków do zdań o odwrotnie (zdań do obrazków);
* grupowanie kartek z wyrazami do obrazka;
* segregowanie kartek z wyrazami wg porządku podanego przez nauczyciela;
* pisanie odpowiedzi na pytania uwidocznione na tablicy;
* poszukiwanie w tekście odpowiedzi na postawione pytania.



Klasa II

* wyszukiwanie fragmentów odnoszących się do osób i miejsca akcji;
* wyszukiwanie fragmentów związanych z ilustracją;
* wyszukiwanie fragmentów, które można zilustrować;
* ilustrowanie treści wytworami plastycznymi jako przygotowanie do planu;
* rozsypanki wyrazowe i zdaniowe;
* układanie opowiadania z rozsypanych zdań;
* segregowanie wyrazów (np. wg części mowy);
* loteryjki ortograficzne.



Klasa III

* zdawanie sprawy z treści po jednorazowym czytaniu;
* wyodrębnianie postaci i zdarzeń w utworach literackich;
* odróżnianie zdarzeń istotnych od mniej istotnych;
* wskazywanie postaci głównych i drugorzędnych;
* wyszukiwanie fragmentów zawierających opis wyglądu i cech bohatera;
* ustalanie kolejności zdarzeń;
* wskazywanie wydarzenia decydującego o zmianie w postępowaniu bohatera;
* wybieranie najpiękniejszych i najważniejszych opowiadania;
* wyróżnianie w tekstach opowiadań, opisów, dialogów;
* wskazywanie głównej myśli utworu;
* nadawanie innego tytułu opowiadania.

Wymienione ćwiczenia mogą być modyfikowane w zależności od potrzeb. Mogą być stosowane zarówno w szkole jak i w domu. Istotne jest, aby ich stosowanie było skuteczne, aby dało dobre rezultaty w zakresie umiejętności czytania i czytania ze zrozumieniem.

Należy pamiętać o tym, że w procesie czytania i rozumienia tekstu uczestniczą także rodzice i najbliższe otoczenie ucznia. Uświadomienie tego faktu jest zadaniem wychowawcy.

Dom, w którym dużo się rozmawia, gdzie jest miejsce na bibliotekę i czas na czytanie, stanowi dla młodego człowieka wzór do naśladowania. Wspólne działania szkoły i rodziców przyczynią się do formowania osobowości ucznia o bogatym życiu wewnętrznym. Przygotowują go do samodzielnego poszukiwania wiadomości, chęci samokształcenia, dochodzenia do rozumienia, zapamiętywania informacji, a nie tylko przyjmowanie gotowej wiedzy encyklopedycznej.

Literatura

1. H. Balińska, praca zbiorowa – „Moje dziecko – dobry uczeń” Warszawa 1990.
2. I. Białecki – „Analfabetyzm funkcjonalny”, Respublika Nowa, 1996, nr 6.
3. Z. Gudzowski – „Czytam – pamiętam – tworzę”, Arka, Poznań 2001.
4. J. Szjkowska, K. Hereda – „Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne w szkole”, WSiP, Warszawa 1998.
5. R. Pawłowska – „Lingwistyczna teoria nauki czytania”, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1993.
6. S. Sokołowski – „Czytanie ze zrozumieniem w systemie integralnejrealizacji programu nauczania w klasach I – III”, Życie Szkoły, 2000, nr 5.
7. B. Zakrzewska – „Moje dziecko źle czyta i pisze”, WSiP, Warszawa 1997.
8. Program zintegrowanej edukacji w klasach I – III, Moja Szkoła, Kielce 1999.

http://www.odn.pila.pl/opracowanianaucz ... dowska.htm
"Wszyscy wiedzą, że czegoś nie da się zrobić, aż znajduje się taki jeden, który nie wie, że się nie da, i on to robi." /Albert Einstein/

Wróć do Dysleksja i inne dys...



Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika

cron
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group.
Designed by Vjacheslav Trushkin for Free Forums/DivisionCore.